Γράφει ο Κωστής Δημολιός| Media Owl

Πριν Γίνουν Όλα Ψηφιακά

Στα 90s εμείς οι ενήλικες που πλέον πιθανότατα να είμαστε γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικοί των σημερινών παιδιών, ζήσαμε στο μεταίχμιο ενός κόσμου που ήταν κυρίως αναλογικός και πολύ λιγότερο ψηφιακός: μια ογκώδης τηλεόραση με ελάχιστα κανάλια υπήρχε στο σαλόνι του σπιτιού, ένα VHS player που έπαιρνε βιντεοκασέτες πιθανότατα να ήταν συνδεδεμένο με καλώδιο στην TV, ο πρώτος προσωπικός οικογενειακός υπολογιστής στον οποίο στην καλύτερη να ζωγραφίζαμε, να παίζαμε ναρκαλιευτή ή να βλέπαμε υπνωτικά screensavers βρισκόταν κάπου παραδίπλα σε ένα κοινόχρηστο για όλη την οικογένεια σημείο.

Αυτή ήταν η ηλεκτρονική ψυχαγωγία μας. Στην καλύτερη να είχαμε στην τσέπη μας ένα φορητό GameBoy ή ένα Walkman στην τσάντα στο οποίο ακούγαμε τις αγαπημένες μας μπάντες σε κασέτες. Αυτή η ξεκάθαρα οριοθετημένη τεχνολογία, που δεν πάσχιζε να τραβήξει μανιωδώς την προσοχή μας, δε μας “έκλεβε” βεβαίως κι όσα μας έκαναν παιδιά: το ελεύθερο παιχνίδι στις αλάνες μέχρι να πέσει ο ήλιος, τη φυσική βαρεμάρα που μας βοηθούσε να ακονίσουμε τη φαντασία και τη δημιουργικότητά μας, την ελευθερία, τον χρόνο και τον χώρο να εξερευνήσουμε, να κάνουμε λάθη, να μάθουμε και να αποκτήσουμε γνώσεις, εμπειρίες ακόμη και δυνατές φιλίες που κράτησαν στο πέρασμα των χρόνων.

Κρατώντας τα Καλύτερα των 90s – Αναζητώντας την Ισορροπία

Η νοσταλγία αυτή των 90’s, ειδικά από έναν ενήλικα που μεγάλωσε σε αυτή τη δεκαετία, ακούγεται καμιά φορά αρκετά εξιδανικευμένη. Κι έτσι είναι, καθώς σε καμία περίπτωση δε μπορούμε να πούμε πως η δεκαετία του ‘90 ήταν μια εποχή κατά την οποία όλα έγιναν τέλεια ή ότι κατά τη διάρκεια της οι γονείς μας μας ανέθρεψαν με τον πιο ιδανικό και κατάλληλο τρόπο. Κάθε άλλο! Υπήρχαν πάρα πολλά σημεία κατά τα οποία μπορούμε να πούμε πως η γονεϊκότητα, η ανατροφή των παιδιών πήγε πάρα μα πάρα πολύ στραβά…

Το ζήτημα όμως στο άρθρο αυτό είναι να αναζητήσουμε την ισορροπία, να βρούμε, να αναγνωρίσουμε και να προσπαθήσουμε να επαναφέρουμε στο σήμερα εκείνες τις αρχές και τις αξίες που έκαναν τα 90s μια τόσο γεμάτη και μοναδική εμπειρία. Κάτι τέτοιο ενδεχομένως να ακούγεται κάπως παλιομοδίτικο στα αυτιά κάποιων σύγχρονων γονέων. Κι όμως δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για πισωγύρισμα, αλλά για τη διατήρηση όλων αυτών που τείνουν να ξεχαστούν λόγω της ακραίας ψηφιοποίησης και της απομάκρυνσής μας από τον αναλογικό κόσμο, τη φύση, τη γειτονιά, τους άλλους… Όλα αυτά που έκαναν τα 90s να παραμείνουν ανεξίτηλα χαραγμένα στη μνήμη μας.

90s Hacks για Σύγχρονες Οικογένειες

Πώς μπορούμε να φέρουμε τη μαγεία και την ανθεκτικότητα των 90s στο σημερινό, υπερσυνδεδεμένο σπίτι; Εδώ είναι συγκεντρωμένα τα hacks-αντίδοτα που σκαρφιστήκαμε στο Media Owl για να έρθει σταδιακά η ισορροπία στην καθημερινότητα της οικογένειας, ειδικά τώρα που έρχεται και το καλοκαίρι:

Η Δύναμη της “Βαρεμάρας”

Τότε: Όταν λέγαμε «μαμά, βαριέμαι», η απάντηση ήταν «βρες κάτι να κάνεις». Η βαρεμάρα ήταν απλώς η αφετηρία για να δουλέψει η φαντασία μας. Κι έτσι πρέπει να είναι και σήμερα τα πράγματα…
Τώρα (Τι να κάνεις): Σταμάτα να χρησιμοποιείς το tablet και τις οθόνες ως «ψηφιακή πιπίλα» απασχόλησης. Άφησε το παιδί να νιώσει την αμηχανία της αδράνειας. Από εκεί γεννιέται η δημιουργικότητα και το ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι, η ανθεκτικότητα και η δημιουργικότητά του. Όσο πιο μικρό είναι το παιδί τόσο πιο γρήγορα και εύκολα θα εγκαθιδρυθούν αυτές οι συνήθειες.

Το Τέλος της Κουλτούρας “On-Demand”

Τότε: Περιμέναμε το Σαββατοκύριακο το πρωί για να δούμε τα αγαπημένα μας παιδικά. Μαθαίναμε τι σημαίνει υπομονή και καθυστέρηση της ανταμοιβής.
Τώρα (Τι να κάνεις): Όρισε συγκεκριμένες “ώρες προβολής” μέσα στην εβδομάδα. Το να μπορούν να δουν ό,τι θέλουν, όποτε το θέλουν, υπερφορτώνει τον εγκέφαλό τους και τα κάνει να έχουν εν τέλει ξεσπάσματα, να αποδιοργανώνονται. Η ρουτίνα από την άλλη τα μαθαίνει να περιμένουν, να έχουν υπομονή και τελικά να λαμβάνουν την ανταμοιβή τους (π.χ. αγαπημένο καρτούν ή ηλεκτρονικό παιχνίδι) σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Και πάλι, όσο νωρίτερα καθιερώσετε αυτή τη συνήθεια τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η εφαρμογή της στην πράξη.

Το Σαλόνι ως Κέντρο (Μία Οθόνη, Όλοι Μαζί)

Τότε: Υπήρχε συνήθως μία τηλεόραση στο σαλόνι. Η θέαση ήταν οικογενειακή υπόθεση, γεμάτη σχόλια, γέλια και αλληλεπίδραση.
Τώρα (Τι να κάνεις): Κατάργησε τις ατομικές οθόνες (κινητά, tablets) μέσα στα παιδικά υπνοδωμάτια. Κάνε την κατανάλωση περιεχομένου μια κοινή δραστηριότητα στον ανοιχτό χώρο του σπιτιού. Οι οθόνες σε δωμάτια, στην ώρα του φαγητού ή πριν τον ύπνο φέρνουν αποδιοργάνωση, ανησυχία και ξεσπάσματα.

Η Επιστροφή στο “Offline Mode”

Τότε: Το σύνθημα ήταν «βγες έξω να παίξεις και γύρνα όταν ανάψουν τα φώτα του δρόμου».
Τώρα (Τι να κάνεις): Ενθάρρυνε το φυσικό παιχνίδι εκτός σπιτιού, χωρίς τεχνολογική συνοδεία. Μια μπάλα, ένα ποδήλατο ή μια βόλτα στο πάρκο ή στην παιδική χαρά της γειτονιάς, βοηθούν τα παιδιά να επανασυνδεθούν με το σώμα, τους άλλους και τον πραγματικό κόσμο. Βρείτε ευκαιρίες ώστε να αφήνετε τα παιδιά σας να παίζουν ελεύθερα χωρίς την παρέμβαση συσκευών αλλά και χωρίς τον συνεχή έλεγχο και την μανιακή επιτήρηση των ενηλίκων. Τα παιδιά μαθαίνουν από τα λάθη και τις δυσκολίες που θα κληθούν να λύσουν κατά το ελεύθερο παιχνίδι τους.

Αντί επιλόγου

Τι λες για όλα αυτά; Θα μπορούσαν να φέρουν στο σήμερα μικρές συνήθειες και αξίες που κάνανε το παρελθόν και την παιδική μας ηλικία τόσο μοναδικά; Να θυμάσαι πάντα πως δε μπορούμε να διαγράψουμε την τεχνολογία από τη ζωή των παιδιών και των οικογενειών, μπορούμε όμως να διαλέξουμε τον τρόπο που θα την εντάξουμε. Πολλές ακόμη τέτοιες σκέψεις θα βρεις στις σελίδες του Media Owl στα Social και στο κανάλι του στο Youtube.

Ο Κωστής Δημολιός είναι νηπιαγωγός, με ανησυχίες που αφορούν στις σχέσεις των οικογενειών με τα ψηφιακά μέσα. Είναι συνιδρυτής του Βρεφονηπιακού σταθμού «Σπιτόδενδρο» και δημιουργός του project Παιδείας στα Ψηφιακά Μέσα «Media Owl». Μπορείς να τον ακούσεις να συζητά με ειδικούς για θέματα που αφορούν στις σχέσεις μας με τα Μέσα στο Podcast «Καλειδοσκόπιο».
Μάθε περισσότερα για τον Κωστή και την “Παιδεία στα Ψηφιακά Μέσα” στον Ιστότοπο του Media Owl.